Hillsborough

 Il-Ħadd filgħodu.  Qed fuq il-mobajl nitkellem ma’ tad-dar mill-Italja.  Qed fil-parking ta’ supermarkit nistenna barra lill-kumpanija tal-ġurnata jixtru x’jieklu għan-nofs ta’ nhar li ġej fil-kampanja ta’ Calabria.  Illum egħluq snin missieri u aktar ċempilt bil-ħerqa.  Wara l-awguri qabadhieli fuq il-futbol u r-riżultati tal-bieraħ.  Fakkarni.  Li nsejt.  Il-bieraħ il-Liverpool lagħbu.  Ġew dro mas-Sunderland barra minn darhom.    Mill-fanatiċiżmu ta’ darba baqa’ biss il-memorji.  Uħud sbieħ, uħud distakkati.

Fil-għaxija.  Qed intella’ saqajja ‘l fuq minn mixja tajba.  Dik is-sensazzjoni ħelwa ta’ għejja, u issa s-sodisfazzjon tar-serħan li nkiseb wara li ħdimt għalih.  Bħall-mastrudaxxa li jieħu gost iħoss l-injam lixx u jiżloq wara li xkatlah hu bis-sandpaper.  Niżżilt l-Observer fuq il-Kindle.

Din l-aħħar ġimgħa hawnhekk f’Caulonia ma kontx imqabbad mal-internet.  Imma t-Tlieta filgħaxija rċivejt messaġġ min-numru Ingliż li sidu sa issa għadni ma nafx.  Imma bilfors ħabib tiegħi: ’18 –il kampjonat u 5 Tazzi taċ-Champions, u din l-akbar rebħa’.  Messaġġ ieħor minn ħabib aktar ta’ ġewwa kkonfermali dak li ħsibt.  Ħareġ xi ħaġa fuq Hillsborough.

U issa bil-Kindle f’idi, hawn dawn l-artikli fuq dik il-ġurnata u nħoss dik is-sensazzjoni li qabel kont inħoss meta nara ballun jinbaram f’xibka mqabbda wara żewġ lasti wieqfa u oħra mimduda.  U l-fjus itir xi ftit u niċċaqlaq ħafna.

Niftakar naqbad il-ktieb ta’ Dalglish meta kont għadni l-iskola u naqra fuq x’ġara dakinhar.  Niftakar il-minuti ta’ silenzju ta’ qabel xi logħba qrib il-15 t’April.  Niftakarni nilbes il-fjamma fuq flokk f’waħda mill-mawriet f’Liverpool.  Nifakar nistenna fil-ħanut tal-Hillsborugh Justice Campaign eżatt faċċata tal-grawnd u ngħid kelma hemm.

U niftakar naħseb f’qiegħ qalbi li dak li ġara ġara.  Jien ma tlift lil ħadd.  Forsi l-ġlieda qiegħda hemm biex inħossu dik ir-ribelljoni ta’ darba studenti.  U li forsi din hi kawża bħall-oħrajn, li emmint fiha u tajtha l-enerġija tiegħi imma ftit wara ċ-ċiniżmu rebaħ.

Imma min iġġieled din id-darba baqa’ sal-aħħar.  U l-verità ħarġet b’mod uffiċjali.  Is-sitta u disgħin mietu għax kien hemm min m’għamilx xogħolu.  Għax kien hemm pre-ġudizzju fuq din l-komunità qabel kollox.

U waqt li l-qalb ma tantx għadha tħabbat meta l-ballun jinbaram fix-xibka, din ir-rebħa, forsi fuq il-mejda, jew aħjar fit-toroq, ħaditni lura f’ħolm jew memorji melankoliċi, sejjħilhom li trid u tqanqalt.

Għal darba flok tela’ l-prezz taż-żejt, tela’ ż-żejt innifsu f’wiċċ l-ilma.

Din il-kitba nkitbet oriġinarjament nhar il-Ħadd, 16 ta' Settembru.

Leħen tal-fuħħar (u stejjer oħra) ta' Walid Nabhan

Illum il-ġurnata, l-fuħħar x’aktarx issibu jinħoloq fil-villaġġ tal-artiġjanant f’Ta’ Qali.  Trid tgħarrex għalih mhux ħażin għax ftit baqa’ min jaħdmu.  Naħseb ma tantx iħalli qliegħ, u jekk xejn fl-istess villaġġ aktar issib min imur biex jixtri xi ornament tal-ħġieġ jleqq b’forma jew disinn partikulari.  It-tafal li jintgħaġen fil-fuħħar forsi għalhekk wieħed mill-ftit materja li m’humiex mhedda li jispiċċa.

Imma Walid Nabhan jidher li dak li mhuwiex daqstant popolari xorta jidħol taħt qoxortu u jġegħlu jesprimih.  Mhux f’xi bomblu imma f’kitba, li imma bħal bomblu stess trid tara minn fejn se taqbdu għax taf jinkiser f’idejk u malajr tispiċċa l-isptar tikkjuwja biex iħitulek erba’ punti f’ġildek.

Nabhan huwa wieħed mill-ftit persuni (jekk mhux l-uniku) mhux imwieled fuq il-blata msejjħa Malta, jidhirli li mingħajr antennati Maltin imma li jikteb u jippublika bil-Malti.  U bl-istess lingwa li jiena u inti nużaw ta’ kuljum jikteb jew fuqna stess jew fuq dak li jseħħ barra minn fuq din il-blata.  Jirrakontalna fuq dak li jseħħ barra minn xtutna bil-lingwa tagħna stess.  Bħal dak is-Sirjan li jiksilek il-franka Maltija bis-sengħa li tgħallem f’xi imkien qrib Damasku.  Anke jekk forsi m’għedt lil ħadd li kien Sirjan li ksielek.

Ifakkarna li fiżikament qegħdin qrib ħafna ta’ ċertu artijiet, imma aħna nippreferu nħarsu n-naħa l-oħra.  U waqt li mneħirna forsi nxammruh meta nisimgħu b’xi aħbarijiet minn hemm, għandna komuni magħhom ħafna aktar milli naħsbu, jew aħjar milli nammettu.

U l-Malti użat mill-isbaħ.  Billi l-fuħħar ma tantx għadu moda ma jfissirx li m’hawnx għad min għandu sengħa biżżejjed biex joħloq dak li jpaxxi.  Anke jekk ma jleqqx.

Il-ktieb jista' jinkiseb onlajn minn hawn.

Isfar

Isfar.  Le mhux l-isfar tal-flokk ta’ Birkirkara.  Lanqas tad-diska tal-Coldplay.  Lanqas ta’ dak il-wiċċ xipli li rajt meta kont qed nistenna fl-emerġenza tal-Mater Dei, u bħalissa qed ifakkarni fil-krib silenzjuż li beda jingħi.  L-għajnejn jikxfu kollox.  Imma trid tkun taf tħares lejhom u ma tpetpitx għajnejk waqt li qed tħares f’ta’ ħaddieħor.  Għax inkella titlef ħafna, bħal min jaqbeż xi kapitlu ‘l hemm u ‘l hawn minn xi ktieb li għalih hu oħxon wisq.  Imma wiċċ isfar ma tistax ma tinnutahx.  Għax minflok dijametru ta’ ftit millimetri kien hem dijametri ta’ erba’ ċentimetri mhux ħażin.  

M’aħniex fl-Italja lanqas u għalhekk m’hawn xejn tal-biża’ bħal dak il-film giallo li wrew fuq wieħed mill-istazzjonijiet tal-eks prim ministru.

Hawnhekk l-isfar mhuwiex sempliċi kunċett, imma metri sħaħ ħoxna.  Ħafna aktar mis-sinjal bold li tagħmel taħt xi titlu.  U doppju.  U jibqa’ għaddej anke minn fuq tappiera, kważi kważi jrid jimla l-ispazju ta’ bejn ħadida u oħra, donnu nesa li l-ispazju qiegħed hemm apposta ħalli meta tinżel ix-xita ma tfurx it-triq.

Hawnhekk l-isfar qed jgħidlek biex ma tipparkjax.  Ħalli l-ispazju.  Din in-naħa tat-triq qiegħda biex tgħaddi minnha, imma tikkapparahiex aktar minn hekk.  Għax jekk tagħmel hekk inti, ħaddieħor lanqas biss jgħaddi minn hawn ma jkun jista’.  U jiġri bħal kif jiġri meta tagħmel ħafna xita, u din it-tappiera tinstadd.  Ikun hawn pandemonju, u tirrenja d-diżorganizazzjoni.  Diżorganizazzjoni mwielda min-nuqqas ta’ rispett.  Bħal kważi dejjem.

U inti qisek qed tieħu gost timxi ma’ dawn iż-żewġ linji sofor.  Niftakar meta kont ċkejken kont niddejjaq nirfes bejn maduma  u oħra, u nagħmel ċert li kull sieq qiegħda f’maduma waħda biss.  Bħal meta fil-futbol ma tħallix il-ballun jaqbeż il-linja.  Għax inkella titlef il-ballun u jkollok ittih lill-avversarju.  U l-avversarju bil-ballun f’saqajh jista’ jiskurjalek.  Bħal Spanja.  Ittihom il-ballun u tinsa meta jerġa’ jmiss miegħek.  Dak iż-żmien konna naħsbu li l-Brażil biss jistgħu qatt jilgħabu hekk.

Imma inti donnok qed tieħu pjaċir timxi fuq il-linji sofor għax taf li ċitazzjoni ma tistax taqla’, qisek qed togħxa li se ddur ma’ din il-kantuniera nofs tond.  Il-basket tal-karti f’idejk miżmum sod qed taħseb li miexi bil-mija u allura ma tridux itirlek, rasek ħarira l-isfel ħalli ma turix li min għaddej li qed tieħu gost u jgħadduk b’sempliċi.

Imma bħalissa dan biss li jgħodd għalik.

Li ma tistax tagħmel karozza, qed tagħmlu b’riġlejk.

Ir-ritratt ta' hawn fuq li inspira din l-istorja huwa meħud minn Pawlu Mizzi.  Grazzi għal darb'oħra ħabib.

In-niċċa

Illum żbajt il-bieb.  Biċ-ċelest, bħal kif kien qabel.  Ma kelliex aptit nixxkatla u allura għedt nerġa nagħmlu l-istess kulur li kien qabel.  Forsi aptit kelma mhux f’posta.  Naħseb aħjar ma kelliex motivazzjoni.  Anzi aħjar bħalissa n-nervaturi f’idejja bdew jitilqu, s-saħħa tagħhom m’għadiex l-istess u kedda żejda żgur mhux li jrid it-tabib, li kultant immur inżur, u dejjem noħroġ mingħandu aħjar milli dħalt.  Jgħidli, li qed nehwden u li qed inħoss mhux uġiegħ li għandi ninkwieta fuqu għax hu biss il-bidu, imma sempliċiment uġiegħ taż-żmien.  Bħall kulur tal-bieb, beda jitlaq għax biż-żmien mhux għax xi ħadd b’vendikazzjoni qagħad jigirfu biċċa biċċa biex ikiddni, għax forsi mingħajr na naf weġġajtu.

U la żbajt il-bieb, żbajt din in-niċċa.  Ilha hemm minn żmien missieri.  Missieri kien jgħid li qiegħda biex min jgħaddi minn hawn jiftakar li kien miet għalina.  U jekk forsi jkun tiela’ din it-telgħa fis-sħana t’Awwissu u jħoss id-dinja kollha kontrih, jħares ‘l hawn u jiftakar li qed jaħseb li d-dinja ddur madwaru u li qed iħoss mhu fil-fatt xejn.  Ngħidlek id-dritt jien naraha mod ieħor.  Naraha kultant li missieri qisu ried juri l-qdusija tiegħu lit-triq kollha.  U min-niċċa kollha, l-fjuri tal-plastik narahom jirrapreżentaw l-artifiċjalita ta’ kollox.  Imma umbgħad ngħid missieri mhux veru hekk.  Ħafna drabi ma kienx iħalli idu x-xellugija tara x’qed tagħmel il-leminija. 

U għaliex tgħid kien għażel mument ta’ passjoni għal din in-niċċa.  Kien hemm tant mumenti ta’ ferħ.  Ma niftakrux ibati wisq bil-melankolija.  Forsi għax għalih dan kien l-akbar sagrifiċċju?  U naf li kien jiċċaħħad ħafna minn affarijiet għalina.

Ħsibt u ħsibt, u fil-fatt telqitli ftit il-konċentrazzjoni u fil-fatt ilqatt il-ħġieġa bil-pinzell.  Qed ngħid dan kollu fuq missieri, din in-niċċa jien ħallejtha hemm.  M’iniex komdu mija fil-mija biha, imma ma nafx inneħħieha.  Għall-memorja ta’ missieri tgħid jew għax wiċċu kif inhu jġibli sudizzjoni?

Dubju jinseġ dubju ieħor, li flimkien qed jagħmlu konundru.  Il-fatt hu li din in-niċċa bħat-twemmin parti minni.  Toħloqli d-dubji, imma jekk ma jkollix id-dubju fuq din, nibda niddubita fuq affarijiet oħra.  U tlett xhur oħra nerġa’ niżbogħha b’żebgħa friska ċelesti.

Ir-ritratt li ispira din l-istorja huwa meħud minn Pawlu Mizzi.  Grazzi Pawl!

Lewn wieħed

Oriġinarjament kelli ħafna lwien different.  Aħdar, isfar, aħmar u blu.  U t-taħlita tal-ilwien kien jagħmilni differenti minn dawn kollha li hawn madwari.  Meta konna għadna flieles kulħadd kellu l-ilwien tiegħu.  Ommi kienet tgħidilha personalità.  Ma nafx eżatt x’riedet tgħid biha.  U konna kollha nieħdu gost inħallu l-kuluri jkanġu fix-xemx.  Kien hemm min kellu l-istess kuluri tiegħi.  Imma ta’ ħadd ma kienu fl-istess ordni bħal tiegħi.  U allura ta’ ħadd ma kienu l-istess.  Kont tista’ tiddistingwi minn wieħed għall-ieħor.  U konna naqbżu bl-ilwien u kuluri mwaħħla magħna minn siġra għall-oħra bla ebda biża ta’ xejn.  Kellna kurżitajiet biss.

U s-sema kien sempliċi tinda kbira għal dak li min jaf x’hemm warajh.  Li għalissa għadna ma nafux.  Imma qed noħolmu bih.  U la nikbru żgur se nesperjenzaw.  Għax ovvja li se mmorru hemm.

Naħseb li meta l-kbar isaffru f’widnejn xulxin ikunu qed jitkellmu fuq hemm.  U ma jsaffrux jgħajjtu meta jkunu qed jirreferu għal hemm għax ma jridux iħassru s-sorpriża li se nsibu meta naqbżu dik it-tinda blu u jkollna post ieħor fejn inħallu ilwienna jsebbaħ il-madwar.

Imma l-affarijiet jinbidlu.  Waqqajt l-ilwien kollha u baqagħli lewn wieħed biss.  U l-istess lewn ta’ ħuti, tal-ġirien u tar-razza kollha.  U l-istess tal-fjuri.  L-uniku lewn jew kulur, sejjaħlu li trid differenti huwa l-isfond.  U l-isfond qiegħed hemm għal kulħadd.  U qiegħed differenti biex għallinqas jindunaw li hawn l-għasafar f’din il-biċċa għalqa.

Għalfejn irrid ikolli kulur differenti minn ta’ l-oħrajn? 

Il-bnedmin li żgur huma intelliġenti ħafna aktar minni kważi kollha jilbsu l-istess.  Kważi kollha bl-istess simbolu fuq il-flokk tagħhom.  U dawk huma li għandhom l-akbar karozzi.  U la għandhom l-akbar karozzi bil-fors li huma l-aktar li rnexxew.  Allura jiena sempliċi għasfur għandi nkun differenti minn ħaddieħor.?

Hekk għandi l-wens fil-massa.  Ħadd mhu se jisfida xi ħaġa milli nsaffar.  U meta għandi aptit ma nidhirx lanqas għandi għalfejn nistaħba.  Biċċa uġiegħ ta’ ras anqas. 

Dan l-aħħar fil-fatt ilha ħafna ma tuġgħani rasi.  Forsi għax m’għadniex naħseb aktar.  Ma nafx.

Għal darba oħra grazzi lil Pawlu Mizzi għal dan ir-ritratt li sewa ta' inspirazzjoni.

Flok garrejt

Illum ġejt ftit s’hawn.  Is-soltu nkun fejn Bieb il-Belt, jew fejn dak li kien xi darba jissejjaħ hekk.  Nimxi bil-mod fuq dawn iż-żewġ saqajn li jfakkruni li ġwienħajja għandhom użu daqs parlament ġdid f’pajjiż fejn il-membri parlamentari jikkontribwixxu lejn id-demokrazija daqs il-probabilita li ssib lili fuq l-ewwel paġna ta’ edizzjoni speċjali tan-National Geographic.

Imma l-fatti jirbħu s-sens komun mhux daqstant konvenzjonali.  U parlament ġdid fejn normalment kont indur u nagħqad qed jinbena.  U qed joħloq ħafna trab.  Jien m’iniex xi ajkla.  Lanqas verdun.  Jien pjuttost kreatura urbani aktar milli rurali.  Imma t-trab mhu tajjeb għal ħadd.  U ddejjaqt.  L-istorbju ma jagħmel tajjeb lil ħadd lanqas.  U jien ma nafx ngħanni jew għallinqas insaffar biex forsi nikkompeti mal-ħsejjes irritanti.  Naf biss ingorr.

Imma dan l-aħħar flok komplejt ingorr bħall bqija tal-miġemgħa li tgħaddi kuljum mill-istess triq li nokkupa jien, qbadt saqajja u mxejt u kultant tirt minkejja li mhux wisq fil-għoli.  U minn ħajja sħiħa fil-belt, irrealizzajt li ftit passi u erba’ titjiriet ‘il bogħod hawn ambjent differenti.  U minflok fuqi biss, l-ikħal ma jispiċċa qatt qed taħti wkoll.  Dalgħodu minflok ġġilidt għal xi biċċa ħobż mimlija żejt milli rmiet il-miġemgħa, ħadtha bil-mod innaqqar ftit minn dan il-ħaxix ta’ hawn.  Dam ftit ma niżel għax kien ġdid imma kelli ċ-ċans nidderiġieh għax kont waħdi u naħseb għada se jinħass aħjar.

Dan il-ġebel li qed fuqu aħjar mit-tarmak.  Mhux lixx, imma min irid iċ-ċass meta jista’ jkollok il-vivaċita?

Flok garrejt imxejt ftit.  Lura fejn kont inkun mhux se mmur aktar.  Se ngawdi ftit hawn u d-deċiżjoni li noħroġ mill-qoxra taċ-ċentru.

Fetħa vojta jew parlament ma tagħmillix aktar differenza.

Dan ir-ritratt huwa meħud minn Pawlu Mizzi.  Grazzi Pawl!