Kenny Dalglish

F’Liverpool, partikolarment fil-Kop, l-Union Jack, simbolu tal-imperu Ingliż hija popolari daqs bandiera Spanjola fin-Nou Camp. Il-monarkija Ingliża hija meqjusa bħala sempliċiment il-familja privileġġjata taħt l-isem ta’ Windsor li tieħu kollox b’xejn. It-titoli tagħhom huma għalhekk meqjusa bħala sekondarji. Metall li jleqq imma mhux deheb. Il-veru titoli jingħataw mingħajr ċerimonji ġewwa Buckingham Palace, imma huma eterni. Bob Paisley, b’tlett Tazzi taċ-Champions qatt ma ġie meqjus denju li jkun Kavallier u jieħu t-titolu ta’ ‘Sir’. Biss f’għajnejn kull partitarju Bob Paisley huwa Kavallier indiskutibbli u f’kull konversazzjoni t-titlu ‘Sir’ huwa awtomatiku għal dan il-persunaġġ umli li kiseb fuq li kiseb fil-logħba tal-ballun. Kenny Dalglish huwa sempliċiment meqjus bħala ‘King Kenny’. Ir-Re.

Dalglish twieled f’Dalmarnock, distrett fil-belt ta’ Glasgow, l-iSkozja, fl-4 ta’ Marzu, 1951, bl-isem reġistrat fuq iċ-ċertifikat tat-twelid ta’ Kenneth Mathieson, iben ta’ inġinier. L-ewwel imħabba tiegħu kienu Rangers, imma jistqarr li dan ma kellu x’jaqsam xejn mal-qasma reliġjuża li teżisti f’din il-belt. Kienet sempliċiment għażla ta’ futbol. Meta Celtic ġew iħabbtu l-bieb, ma ħass ebda kunflitt personali li jingħaqad magħhom. Ix-xemx minn fil-għodu turik, u fi żmien meta l-iscouting kien għadu limitat meta mqabbel mal-lum, fl-adoloxxenza bikrija tiegħu, żewġ klabbs Ingliżi kienu diġa raw xi ħaġa speċjali fih u ġie mistieden għal prova.

Fil-fatt il-konessjoni bejn Dalglish u Liverpool tibda minn ferm qabel is-sena 1977, meta ffirma uffiċjalment. Fl-eta ta’ ħmistax –il sena, f’Awwissu tal-1966, Dalglish żar Liverpool għall-ewwel darba u ngħata prova. L-impressjoni li ħalla kienet pożittiva. Liverpool offrewlu kuntratt, imma l-kuntratt ma ġiex milqugħ. Fl-eta ta’ ħmistax –il sena, missier Dalglish ħass li ibnu kien għadu żgħir wisq biex jitlaq id-dar. Iżda l-impressjoni kienet reċiproka. Bill Shankly u l-bqija ħallew impatt qawwi fuqu, u r-rispett li wera Skoċċiż bħalu Bill Shankly baqa’ f’moħħu. L-ewwel żerriegħa ta’ mħabba lejn Liverpool kienet nibtet.

Għal Celtic, Dalglish għamel id-debutt tiegħu fl-1967, meta daħal bħala sostitut f’rebħa ta’ 4-2 kontra Hamilton Academical fil-kwarti tal-finali tal-League Cup Skoċċiża, meta kien għadu meqjus bħala sostitut. Il-manager li wera l-fiduċja fih ma kien ħadd anqas ħlief il-leġġendarju Jock Stein, li kien l-ewwel manager li mexxa tim Brittaniku għar-rebħa tat-Tazza taċ-Champions, meta fl-1967 Celtic għelbu lil FC Inter bl-iskor ta’ 2-1.
Il-progress ta’ Dalglish kien gradwali, u skorja l-ewwel gowl uffiċjali bil-kuluri ħodor u bojod f’Awissu tal-1971, meta mill-ħdax –il metru ma falliex kontra r-rivali eterni Rangers, fil-League Cup Skoċċiża. Dan il-gowl imma kien preludju mill-aqwa għal dak l-istess staġun, fejn f’49 partita, sab ix-xibka 23 darba.
Mill-ewwel logħba kontra Hamilton Accademical, sal-aħħar logħba kontra Motherwell, Dalglish lagħab 322 darba, fejn fihom skorja 167 darba. Rebaħ il-Kampjonat Skoċċiż erba’ darbiet, it-Tazza Skoċċiża erba’ darbiet ukoll, u l-League Cup Skoċċiża darba. Dalglish huwa meqjus bħala wieħed mill-aqwa plejers ta’ kull żmien ta’ Celtic u r-rekord tiegħu jitkellem waħdu.

Ir-relazzjoni bejn Dalglish u Liverpool bdiet uffiċjalment fis-sajf tal-1977. Liverpool kienu rebbieħa tat-Tazza taċ-Champions, iżda wieħed mill-istilel kbar, Kevin Keegan kien fi triqtuj ‘l barra minn Anfield u se jittanta xortieh fil-kontinent, meta ta l-firma tiegħu lil Hamburg FC. Keegan kien wera l-intenzjonijiet tiegħu minn sena qabel u għalhekk Liverpool kellhom żmien biżżejjed biex jaraw min se jieħu postu. L-ispekulazzjoni fl-istampa Ingliża kienet qed tagħti x’tifhem li Bob Paisley qiegħed jaħsibha bejn Trevor Francis, Liam Brady u Kenny Dalglish. Biss f’qiegħ qalbu Paisley ried lil Dalglish, u fil-fatt ġie kkwotat jistqarr li, “Plejer wieħed biss hemm għal tim li jħobb iqassam il-ballun. Dalglish ġej magħna.” Min-naħa tiegħu Dalglish kien ilu għall-aħħar ftit staġuni juri lill-manager tiegħu li wasal iż-żmien sabiex jibda avventura u sfida ġdida, u minflok jispiċċa jiffirma kuntratt ġdid wara li jiġi mdawwar minn Stein. Iżda fis-sajf tal-1977, Dalglish kien deċiż u għal tour li sar fl-Awstralja minn Celtic, Dalglish irrifjuta li jivvjaġġja u baqa’ d-dar. Paisley kellu konnesjoni tajba ma’ Stein, u dan għen biex fl-aħħar mill-aħħar it-transfer iseħħ, minkejja li tal-aħħar baqa’ sal-aħħar minuta jipprova jipperswadi lil Dalglish ibiddel fehmtu. Dalglish iffirma ma’ Liverpool fid-9 ta’ Awissu, sitt ijiem biss qabel id-data tal-15 t’Awissu, l-ġurnata li fiha kull tim ried jirreġistra l-lista tal-plejers tiegħu eliġibbli għall-kompetizzjonijiet Ewropej.
Dalglish iffirma għas-somma rekord bejn klabbs Brittaniċi sa dak iż-żmien ta’ £440,000, sittin elf anqas milli Liverpool kisbu għal Kevin Keegan. Il-verdett tac-chairman John Smith kien, “L-aqwa biċċa negozju li qatt għamilna”.
Dokumentarju fuq Liverpool u l-finali f’Ruma kontra Borussa Moenchengladbach li ntwera fuq il-BBC jidher li ħalla mpressjoni kbira fuq Dalglish. Fil-fatt, rigward x’kien qed iħoss qabel iffirma, Dalglish qal, “Hemm xi ħaġa li veru tqanqlek f’Liverpool Football Club. Jien kont hemm għal żmien qasir meta kien għad kelli ħmistax –il sena, fi żmien ta’ Shankly bħala manager u kont naf li hemm similiritajiet bejn Liverpool u Celtic. Fuq it-televiżjoni deher kemm kulħadd huwa magħqud ġewwa Anfield. Teżisti atmosfera ta’ familja. Kollox ma’ kollox il-programm pinġa lil Liverpool bħala klabb li rrid nilgħab għalih, speċjalment li naf li se jtuni l-opportunita ta’ suċċess fl-Ewropa, xi ħaġa li ilni nistenna bil-ħrara. M’hemm klabb ieħor li ridt nilgħab għalih.”
Wara li ffirma Dalglish stqarr, “Jien mhux se nipprova nbiddel lil Kevin (Keegan). Jien sempliċiment irrid inkun jiena nnfisi. Qaluli li Kevin ried sfida ġdida. L-istess jien, u dak li issa ħadt. Liverpool kienu l-ewwel klabb Ingliż li ġew għalija u min għandu bżonn wisq persważjoni biex jingħaqad ma’ xi ħadd bħalhom? Il-kobor tas-somma ma tinkwetanix. Jien mhux se noqgħod inġorr tiketta bil-prezz ma’ dahri. Jien sempliċiment irrid nilgħab fl-aħjar tal-abilita tiegħi.”
Id-debutt ta’ Dalglish għal Liverpool seħħ fit-13 t’Awissu, bin-numru sebgħa fiċ-Charity Shield kontra Manchester United, logħba li ntemmet fi draw ta’ mingħajr gowls. L-ewwel gowl tiegħu wasal ġimgħa wara, meta skorja wara biss seba’ minuti f’Ayresome Park kontra Middlesbrough. Tlett’ijiem wara fid-debutt tiegħu f’Anfield, Dalglish skorja l-ewwel gowl f’rebħa ta’ 2-0 kontra Newcastle. Fl-ewwel staġun tiegħu Dalglish skorja 31 gowl f’62 logħba. L-ebda gowl minnhom imma ma ħalla impatt daqs il-gowl tiegħu f’Wembley kontra FC Bruges fil-finali tat-Tazza taċ-Champions. Dalglish xtaq l-isfida ta’ futbol Ewropej, u hawnhekk, fl-akbar logħba fuq livell ta’ klabb, iddeċieda l-logħba b’gowl fil-65 minuta. Ir-Re għamel ċert li l-kuruna ta’ Champions Ewropej tibqa’ f’Liverpool. Kien pass delikat ta’ Souness li offra l-ispazju fil-kaxxa l-kbira lill-kompatrijott tiegħu. Il-goalkeeper avversarju prova jagħlaq l-anglu tal-lasta malajr kemm jista’ jkun imma ċipp delikat fuq in-naħa l-oħra tal-lasta kien biżżejjed biex Dalglish ikun jista’ jiftaħ idejh beraħ, u jiġri lejn il-partitarji ta’ Liverpool bi tbissima sħiħa. Paisley iddeskriva ċ-ċelebrazzjoni ta’ Dalglish daqs li kieku dan il-gowl kien l-ewwel gowl li qatt skorja f’ħajtu, u li biex jiċċelebra ġera aktar milli ġera waqt il-logħba kollha. Kellu kull raġun. Qalb il-partitarji kienet ġa mirbuħa, u issa kien qed jirbaħ l-ewwel unur għalihom.



Il-konsistenza ta’ Dalglish kompliet staġun wara staġun. Fit-tieni staġun tiegħu skorja 25 gowl f’54 partita, sabiex kien parti kruċjali biex jintrebaħ il-Kampjonat Ingliż. Fis-sena ta’ wara, fl-istaġun 1979-80, Dalglish skorja 22 gowl f’59 partita u l-Kampjonat Ingliż baqa’ fil-vetrini ta’ Anfield. Fl-istaġun ta’ wara l-Kampjonat Ingliż ġie ċedut, imma Dalglish u Liverpool irritornaw fil-quċċata tal-Ewropa meta fil-finali għelbu lil Real Madrid 1-0. U hekk baqa’ sejjer Dalglish, staġun wara staġun, iżid mal-partiti, iżid il-gowls, isaħħaħ ir-relazzjoni tiegħu mal-Kop. Isem Dalglish beda jkun l-ewwel isem kantat qabel kull logħba.

Dalglish lagħab 515 darba bil-flokk ta’ Liverpool u sab ix-xibka 172 darba. Rebaħ tlett Tazzi taċ-Champions, sitt Kampjonati, FA Cup u erba’ League Cup’s. Għandu fidda aktar minn arġentier!

Internazzjonalment, Dalglish irrapreżenta lil pajjiżu f’102 logħba, li fihom skorja 30 darba. Huwa għalhekk l-aktar plejer li qatt lagħab għal pajjiżu u flimkien ma’ Dennis Law, l-aktar plejer li skurja. Id-debutt tiegħu seħħ kontra l-Belġju fil-grupp preliminari tat-Tazza tan-Nazzjonijiet Ewropej, fl-eta tenera ta’ 20 sena. Huwa fatt ukoll kurjuż għalina l-Maltin li Dalglish ġie nfurmat li ntgħażel għall-ewwel darba għal pajjiżu minn Tommy Docherty meta kien f’Malta, minħabba li Celtic kienu mpenjati kontra Sliema fit-Tazza taċ-Champions. Dik l-ewwel logħba wittiet it-triq għal tlett Tazzi tad-Dinja, fl-1974,1978 u 1982, waqt li anke libes il-faxxa ta’ kaptan diversi drabi. Biss fi kliem Dalglish stess, l-akbar trijonf bil-flokk blu skur tal-Iskozja kien fl-1976, meta f’Hampden Park għen lill-iSkozja billi skurja l-gowl uniku tal-logħba kontra l-Ingilterra biex b’hekk l-iSkozja rebħu l-Home Championship għall-ewwel darba f’disa’ snin. Il-gowlkiper avversarju ma kien ħadd ħlief Ray Clemence, li fis-snin futuri kien il-kustodju tal-lasti opposti ta’ fejn iħobb jiskurja Dalglish.

Barra l-gowls tiegħu, Bob Paisley għaraf ġo fih l-altruwiżmu u intelliġenza li jdaħħal fil-logħba lil sħabu. “Plejers kbar huma normalment bħas-solisti f’orkestra. Dawn idoqqu waħedhom u normalment iħarsu b’disprezz lejn sħabhom b’anqas abilita minnhom. Biss dan qatt ma kien il-każ ma’ Kenny. Hu daħħal fil-logħba plejers oħra”. Darba oħra, Paisley stqarr li,”Meta Kenny jixgħel, it-tim sħiħ jiġi lluminat.” Huwa għalhekk li Dalglish ħalla impatt fit-tim daqshekk malajr. Bil-ballun f’saqajh u b’rasu mgħollija seta’ jara grawnd sħiħ u fejn qegħdin sħabu, il-pass deċiżiv kien faċli għalih. Waqt li mhux l-aktar plejer veloċi, l-intelliġenza tiegħu flimkien mal-istint kienet ittih dawk il-ftit passi vantaġġ fuq id-difensuri avversarju. Il-mod ta’ kif idur u l-abilita ta’ xutt jew ċipp, kien jagħmlu letali u dak li hu. Meta Bob Paisley b’karriera ta’ aktar minn 40 sena fil-logħba, bħala plejer u manager jgħid li huwa l-aktar plejer b’talent li qatt ħadem miegħu, xi ħaġa tajba jkollok żgur. Meta l-Kop jibqa’ jkanta ismek, ‘Where once we watched the King Kenny play’, snin sħaħ wara l-aħħar logħba tiegħek, xi ħaġa speċjali għandek żgur.

Waqt li Dalglish kien għadu jilgħab, Liverpool iddeċidew li jaħtruh bħala manager. Joe Fagan iddeċieda li jirriżenja u l-għażla waqgħet fuq Dalglish. Iċ-ċirkustanzi kienu ferm ‘il bogħod minn ideali. Dalglish ġie ppreżentat bħala l-manager il-ġdid l-għada tat-traġedja ta’ Heysel. Fl-ewwel staġun tiegħu bħala player-manager, Dalglish kiseb id-double għall-ewwel darba fl-istorja ta’ Liverpool. Dan il-persuna kien suldat u ġeneral fl-istess ħin. Bennej u perit fl-istess ħin. Is-suċċessi ma waqfux hemm, meta fl-istaġun 1987-88 u 1989-90, l-iskwadra mmexxija minnu rebħet il-Kampjonat Ingliż waqt li fl-istaġun ta’ bejniethom rebaħ l-FA Cup għat-tieni darba.

Fi Frar tal-1991, Dalglish, mingħajr spekulazzjoni ta’ xejn fil-ġranet ta’ qabel, u b’Liverpool fit-taqtiegħa għar-rebħ tal-Kampjonat sejjaħ konferenza stampa u rriżenja. Ħabta u sabta. Fi kliemu stess, kellu jagħżel bejn il-logħba tal-ballun u s-sanità tiegħu. Kellu bżonn il-ħin għalih innifsu u għall-familja tiegħu. It-traġedja ta’ Hillsborough ħalliet l-effetti tagħha u kkulminat tnejn u għoxrin xahar wara. Fil-ġranet immedjati ta’ wara Hillsborough, Dalglish kien involut b’ruħu u ġismu mal-qraba u jipprova jfarraġ lill-familjari tal-mejta bil-preżenza tiegħu stess jew tal-plejers tiegħu. Ma kellux ċans jaħseb, u l-effetti ħarġu wara. Bħala persuna riservata ammetta li rari tkellem ma’ min offra terapija mentali. Il-prezz kellu jitħallas wara. Tlettax –il sena wara li ffirma, kien wasal iż-żmien biex jinqatgħu l-kuntratti uffiċjali.

Il-qalb baqgħet imma tħabbat u llum dsatax –il sena wara dik il-ġurnata, bil-klabb bħal dgħajsa fil-maltemp, Dalglish reġa’ qiegħed fit-tmun. Forsi min qed jegħreq ma’ kull tibna jaqbad biss flok ma’ tibna l-bord qabad ma’ salvawomo li l-preżenza tiegħu biss ukoll tagħti t-tama. U mat-tama ġiet lura l-ħeġġa, u mal-ħeġġa ċ-ċertezza li xi ħaġa akbar minnha lkoll qed terġa’ titla’ ‘l fuq, u rridu nkunu parti minnha lkoll.

Tbissima u idejn miftuħa reġgħu qegħdin jixgħelu Anfield.

It-Tnejn

Mexa fil-vojt u l-passi dwew. Imma wara tefa s-cd ta’ Leonard Cohen u l-passi tiegħu ma dwewx aktar. Dwiet biss il-vuċi ta’ kantant melankoliku, kultant melliesi ta’ Leonard Cohen. Kitarra safja ma’ kliem jaqtgħu. Bħall-fidi li ttik it-tama u ddaħħallek id-dubji fl-istess ħin. Imma wara ftit ried xi ħaġa differenti. Xi ħaġa b’ritmu aktar mgħaġġel, u sab il-Pulp. U issa mela d-dar il-vuċi sarkastiku ta’ Jarvis Cocker. U f’dan il-mument għoġbu wisq u mlieh ħafna aktar mill-ikel li kiel magħha jew quddiemha.

Whilst you were gone I got along
I didn’t die
I carried on

Għadu kmieni imma, u l-lejl għadu żagħżugħ.

Tela’ ‘l fuq lejn soddtu, l-istess sodda li kien jaqsam magħha. U tefa’ ħwejġu fuq is-siġġu mal-ġenb u ftakar kemm kienu jdejquha u kienet tgergirlu meta kultant jagħmel hekk, normalment wara xarba diċenti. Imma llum flok sema’ t-tgergir tagħha sema’ lilu nnifsu jidħak. U ntelaq fuq is-sodda. Tqalleb. Imma qajla raqad. Barra għadha nieżla x-xita u sema kull taptipa ta’ kull qatra tħabbat bis-saħħa mal-ħġieġa tat-tieqa. Moral aktar milli baxx, tedjanti.

“Issa kollox f’idejja, imma.”

Ħareġ mis-sodda u mexa lejn il-kamra tal-imbarazz u qabad kaxxa tal-kartun mimlija u nieżel l-isfel biha. Il-kaxxa tal-programmi tal-logħob. U ntefa’ mal-art fuq it-tapit, ħariġhom wieħed, wieħed u ddeċieda li jagħmilhom wara xulxin, era wara era, staġun wara staġun, logħba wara logħba. Riħa ta’ kamla. Karti sofor u stampi suwed u bojod jew aħjar griżi. U kuluri jleqqu fuq dawk aktar riċenti. Imma kollha ftit mgħawwġin, għax dejjem bil-vizzju li jdaħħalhom fil-but ta’ wara tal-jeans. Programm wara l-ieħor, u kultant iserraħ dahru mas-sufan u jaqra. U jagħti b’rasu bil-mod u jitbissem lejn il-memorji ġejjin lura. U ġol-kaxxa tal-kartun mhux se jerġgħu jidħlu lura, daqskemm għasfur li tħobb ma tpoġġiehx ġo gaġġa. Għal-lum joqogħdu mal-art fil-ġenb, jaqsmu l-arja miegħu, imbgħad jaħsbilhom għal xkaffa.

Il-ħin tgerbeb aktar milli tqalleb hu f’soddtu qabel u wasal il-ħin għax-xogħol u biex jiffaċja t-Tnejn mal-bqija tan-nies. Imma, jekk xejn ikellem ftit lil min ta l-biljett u jgħidlu kif mar.

“Nispera li mar tajjeb, għax dan l-aħħar biljett li ħa mingħandi.”

Il-ġurnata għaddiet bil-mod il-mod, u mar lura d-dar u poġġa mal-art qrib il-programmi. L-ewwel ħares lejhom u wara beda jaqbad wieħed bl-addoċċ bħall-Ipod meta ttih ix-shuffle, u qagħad iduru paġna, paġna, jara x’jifakar minn dik il-ġurnata.

Il-mobajl kiser ftit il-paċi. Daħal messaġġ.
“Narak fis-7. Xx’’
Wieġeb.
“Ok”.

Sema’ l-ħabbata tħabbat bil-mod flok il-qanpiena. U kien hemm hi. Rasha baxxuta waqt li qed tipprova tfittixlu għajnejh. Kif se tgħidlu? Daħlet ġewwa warajh u kif se titlaq ilsnieha, għajnejha marru fuq il-frejm ta’ ħdejn it-televixin. Ma kienx aktar il-bordura għar-ritratt tiegħu u tagħha imqabbdin f’xulxin taħt l-Eiffel. Kien hemm stampa ta’ gazzetta, ta’ wieħed b’kowt twil iswed sportiv b’idejh mgħollija qed isellem.

U l-melodija u l-kliem ta’ I Want You Back for Good li daqqet ġurnata sħiħa, issa nstemgħu tant sfieqa.

Il-Ħadd

Żamm kelmtu. Ma marx il-logħba, u mar magħha jieklu. Jew aħjar ħallieha ġġorru, bħal kelb li jifraħ b’ċinga ma’ għonqu basta joħroġ ftit barra. Imma hu mhux joħroġ barra ried. Ried jgħid lill-intern li kapaċi jżomm kelma. Marru fejn għażlet hi ovvjament. Ma kienx hemm wisq għażla. Jaf postijiet tajba tal-ikel daqskemm hawn nies li qatt ma semgħu bil-Beatles. Waħdiet, u l-waħdiet x’aktarx jifhmu fil-mużika daqs kemm hu jifhem fl-ikel.

Il-Ħadd u gazzetta ma ndenjax ruħu jixtri.
“X’qed jiġrili?”, staqsa lilu nnifsu, hekk kif ra r-riflessjoni tiegħu fil-ħġieġa mtappna bl-ilma tax-xita li issa kienet ilha nieżla ġmielha mingħajr wisq ġmiel u qed timla kullimkien għadajjar b’ilma maħmuġ.
“Kelli nibda paġna ġdida llum imma qisu s-siġar kollha spiċċaw u karti ma baqax.”

Anzi ma damux wisq ma waslu, għax ir-riflessjoni tiegħu bdiet iddejqu. Qabdilha idejha u għaġġlu lejn fejn ibbukjat hi. Ġie wieħed kollu ħlewwa jilqagħhom, qallhom kelmtejn fuq it-temp biex jindiehes ftit magħhom, sabilhom il-mejda, u ntasbu t-tnejn bil-qiegħda. Hi b’ħafna aktar entużjażmu minnu.

Tatu tbissima oħra.
Illum ħassha newtrali.
Mhux it-tbissima biss kienet newtrali. L-ikel ukoll. Ma tafx tgħid x’togħma kellu. Biċċiet tal-ikel iżejnu platt kbir u sabiħ. Ħa ftit inbid, biex itiehem xi ħaġa, u fl-istess ħin jevita li jwieġeb dak li staqsietu. Imqar għal ftit sekondi.

Minflok il-gazzetta tal-bieraħ, illum hemm hi titkellem, kliem li ma jgħaqqadx sentenza. Jew moħħu mhux hemm, jew hi ma fihiex wisq sens aktar.
“Illum ngħidilha”, qal fl-aħħar lilu nnifsu.

Hu u nnifsu ħbieb kbar. Jgħidu kull sigriet lil xulxin. Ġieli ġġieldu imma mingħajr xulxin ma jgħixux. U f’ġurnata bħal-lum qed iħoss lilha tidħol bejniethom it-tnejn.

Ftit ġelat fl-aħħar kien l-aħjar parti tal-ikla.

“Dejjem post mimli pretensjonijiet tagħżel. U għandha tant pretensjonijiet kif għadha mwaħħla miegħi? U jien qed nipprova l-punti magħha bħal dak is-saddist li jixtieq jagħmel il-punti fuq għajnejh.”

Ħarġu u qabdu taxi oħra lura lejn id-dar.

Waslu u fetaħ it-televixin. Jaf li tilfu, imma jrid jara kollox. Hi poġġiet ħdejh, tkellmu u tgerfixlu f’xagħru. Umbgħad deher Dalglish lura b’ġakketta sewda twila u l-Liverbird fuq ix-xellug irrakmat fl-aħmar isellem lil niesu. U qam bil-wieqfa u wiċċu xegħel għall-ewwel darba illum.

Minn warajh telgħet il-fuq tiġri tibki u hu lanqas biss induna. Ftit wara niżlet bid-dmugħ għadu jġelben.

“Għada niġi niġbor kollox.”

L-idolu ta’ tfulitu frankalu biċċa xogħol diffiċli.

Sibt fil-għodu

Ġera malajr mill-ħanut tal-gazzetti sad-dar. Imma l-gazzetta xorta laħqet saret għasra. U dik ir-riħa ta’ gazzetta friska telqet. Kull ma baqagħlu, subgħajh suwed bil-linka.
Is-Sibt. L-aħjar mod kif tibda l-ġurnata. Jew forsi le.
Poġġa ftit fuq is-sufan, u fetaħ il-gazzetta forsi jaqra ftit. Imma moħħu kien kullimkien, barra fuq il-gazzetta mxarrba. Fl-isfond hemm ir-radju, jdoqq l-imbarazz tas-soltu. Diski jakkumpanjaw ir-reklami.

Għada lanqas biss sejjer. Hekk hu. Ta l-biljett lil sieħbu, jew aħjar wieħed jaħdem miegħu. Ma jiflaħx jerġa’ jara dik l-apatija minn ħdax –il raġel lebsin flokk aħmar. U għandu bżonn jirbaħ ftit punti ma’ xbintu, daqskemm Liverpool għandhom bżonn punti biex forsi jiċċaqalqu min-nofs il-klassifika.

Qed jiċċassa lejn il-gazzetta u jipprova jikkonvinċi ruħu li għamel sew u fl-aħħar żamm kelmtu miegħu nnifsu. Meta qalilha l-bieraħ, tatu tbissima li kien ilu ma jara żmien, u kellu jniżżel għajnejh mal-art għax għal mument ħassu skomdu.

“Agħzel x’imkien int u mmorru nieklu hemm. Ma rridx pubbijiet. Il-Ħadd kollu għalik.”
Tatu tbissima oħra issa akbar, tgħanniqa u aktar. Għajnejha ħasshom jixgħelu u jleqqu fl-istess ħin.

Wara r-reklami, wasal ħin l-aħbarijiet. Niżżel il-gazzetta fuq ħoġru, forsi li ma rnexxielux jiskopri mill-gazzetta ta’ quddiemu, jieħdu mir-radju.
Xejn. Flok ittri fuq xulxin, kliem fuq xulxin.
“U fl-aħħarnett, mix-xena sportiva, eżattament minn Anfield, Kenny Dalglish inħatar bħala manager.....”

Kenny Dal-glish!!!!

Qalbu waqfet u ħass tagħrixa ma’ ġismu kollu. U issa eżaltazzjoni.
U issa paniku u ħtija.
Mhux se nkun hemm għall-ewwel logħba tiegħu. L-idolu ta’ tfuliti.

Niżlet hi.
“Ilek imqajjem qalbi?”
U tbissmet tbissima oħra sħiħa waqt li resqet lejh biex tbusu fuq xufftejh.

Kull ma seta’ jara did-darba imma kien ix-xquq ta’ bejn snienha tan-nofs.

Il-fattur Kenny Dalglish

Is-Sajf. Rafael Benitez telaq. Kien hemm min riedu jitlaq, kien hemm min kien assolutament kontra li jitlaq. Jien, ħassejtha inevitabbli. Mhux minħabba s-seba’ post. Minħabba li ħsibt li ma’ ċertu tip ta’ nies, Benitez qatt mhu se jaħdem. Dak li ssawwar bil-mod għal-sitt snin, issa ġġarraff. Għaliex iġġarraf? Għax kien hemm bomba tal-ħin, li tgħidlek li tibni kemm tibni fil-għoli u tuża arkitettura, jekk sa ċertu żmien ma tagħlaqx is-saqaf kollox jaqa’, u jibqgħu biss il-memorji u r-ritratti. Benitez iġġieled il-ġlieda t-tajba, l-ġlieda nobbli. Il-ġlieda nobbli mhux dejjem twasslek fejn jistħoqqlok jew fejn trid, għax din mhux ħrafa ta’ Esopu fejn l-umanità ħa titgħallem li t-tajjeb fl-aħħar mill-aħħar dejjem jirbaħ. Din hija r-realtà makabra, li issa waslet ankè fl-isport u fil-futbol.

It-Tazza tad-Dinja kompliet għaddejja. Ismijiet ta’ dak u tal-ieħor bdew joħorġu. Isem, Liverpool Football Club x’aktarx ankè ssemma’ fuq l-ewwel paġna tal-Financial Times. L-imħatra ta’ Hicks u Gillett, li l-klabb kapaċi jrendi biżżejjed biex jitħallsu l-imgħaxijiet ta’ fuq hiex issellfu ħa jsir tagħhom beda jidher fil-beraħ il-ġenn tagħha. Immaġina, ixtri baqra mingħand raħħal. Ir-raħħal bħal David Moores jieħu l-flus u jitlaq ‘l hemm. Il-flus imma ġibthom minn bank. Il-bank tħallsu billi trodd lura l-ħalib li se tieħu mill-baqra. Il-baqra imma tħallieha f’stalla maħmuġa u ma tgħalifhiex. Tippretendi xorta li tibqa’ ttik il-ħalib. Il-baqra qiegħda fuq għarrkubtejha. Ħalib mingħajr silla ma jiġix. Il-bank qed joqmos. Min għandu għal qalbu l-annimali, jibda joqmos għax ma jiflaħx jara iżjed. Xi ħaġa trid issir u fil-fatt saret.

Sadattant, Roy Hogdson jinħatar manager ġdid. Ingliż li jidher ta’ ċertu integrità, u li għadu kif kellu staġun mill-aqwa fir-realtà relattiva ta’ Fulham Football Club. Klabb immexxi minn miljunarju, li ilu s-snin jipprova jieħu ċ-ċittadinanza Ingliża, u li jiġbed lejh tip ta’ partitarji li m’għandhomx eżattament tim tagħhom imma jħossuhom komdi jqattgħu nofs ta’ nhar ġewwa Craven Cottage, jaraw logħba tal-Premier League, darba iva u darba le. Roy Hogdson għandu ħafna ħbieb, stmat sew fil-LMA (League Managers Associaton), l-istess assoċċjazzjoni li hija parrokjalment Ingliża jew Brittanika meta jaqblilha u li vvutat lil Craig Burley bħala manager aħjar minn Gerard Houllier fis-sena 2001 meta dan tal-aħħar rebaħ tlett tazzi fi staġun wieħed. Ir-rebħ taċ-Champions League minn Rafael Benitez fis-sena 2005 ukoll ma mpressjonax wisq, għallinqas fil-voti li ngħataw biex jingħata il-manager tas-sena. Roy Hogdson x’aktarx ukoll jemmen li l-Gran Brittanja għadha imperu kbir, u li meta trid tista’ tikkmanda d-dinja kollha.

Huwa hawnhekk forsi kemm ħareġ biċ-ċar li Liverpool Football Club mhuwiex klabb sempliċiment Ingliż. Inħatar persuna minn Londra, imma wera kemm nies oħra minn postijiet ferm aktar ‘il bogħod ġeografikament fehmu ħafna aħjar il-kultura u ta’ kif jaħsibha s-support ta’ Liverpool. Hogdson kien qisu dak il-persuna bi trobbija ta’ accountant f’uffiċju żgħir li mar jaħdem fuq il-vapuri fil-baċiri, fejn normalment mhux se tħokk rasek f’liema kolonna se tpoġġi dak in-numru imma b’kemm se tweġġa’ mill-inqas waqt li tipprova tiwweldja. Il-fatt li stgħaġeb għax kienu qed isiru protesti mill-partitarji ta’ Liverpool kontra Hicks u Gillett huwa każ klassiku ta’ dan. Il-fatt li jara l-manager tar-rivali eterni tagħna bħala ħabib kbir huwa każ ieħor. L-għajta ‘Hogdson for England’, apparti li fiha l-umoriżmu tagħha, tfakkar fil-ħsieb li Liverpool tinsab fl-Ingilterra ġeografikament biss. Mur mal-Ingliżi, hawnhekk, fir-repubblika tagħna m’intix milqugħ. Int m’intiex wieħed minna.

Il-ħatra ta’ Kenny Dalglish ma tistax tkun aktar ta’ kuntrast mal-persuna ta’ Hogdson. Dalglish huwa Skoċċiż, li ssostitwixxa l-istilla ta’ dak iż-żmien Kevin Keegan. L-ismijiet Keegan u Dalglish imma rari joqgħodu fl-istess sentenza. Isem Dalglish huwa fuq pedestall għalih. Bħala plejer wera l-klassi tiegħu. Kellu teknika impekkabli fi żmien li s-saħħa kienet aktar meqjusa bħala virtu. U kellu rapport mal-Kop bħal kif ħadd ma kellu. Iċ-ċelebrazzjoni tiegħu wara li jiskurja kienet dik ta’ tbissima sħiħa u idejn miftuħa. Tbissima li tixgħel u li tgħidlek, jien naf li int qed hawn biex taħrab ftit il-ħajja ta’ kuljum, u issa jien u inti qegħdin f’dinja oħra għal ftit mumenti. U minn plejer ġie promoss għal manager, wara li Heysel kienet wisq għal Joe Fagan u rriżenja. U rebaħ l-unuri u feraħ u qabeż daqs il-plejers kull darba li nkiseb unur. Umbgħad kien hemm waqt Hillsborough. Attenda funeral wara funeral, u wera s-solidarjeta totali tiegħu mal-familji tal-vittmi. Ftit wara rriżenja għax il-pressjoni jew forsi aktar minn hekk l-effett ta’ Hillsborough kien issa laħaq il-qofol tiegħu u kellu jċedi. Dalglish għex l-agħar mumenti fl-istorja tal-klabb. L-attitudni tiegħu kienet xemgħa wenniesa għal min ġarrab fid-dlamijiet tat-tmeninijiet. U n-nies ta’ Liverpool qatt ma nsew din. Ħafna mill-plejers antiki, jew kważi kollha huma rispettati mill-Kop. Imma ftit għad għandhom isimhom jitkanta waqt kull logħba, bħal Dalglish. Dalglish għażel Merseyside bħala r-reġjun tad-dar tiegħu. Dalglish huwa Scouser addottat.

Personalment, Dalglish f’erbgħa u għoxrin siegħa biddilli attitudni ta’ indifferenza għal-logħba l-kbira tal-Ħadd għal entużjażmu u stennija. Id-differenza fil-ħdax –il plejer li niżlu jirrapreżentaw lil Liverpool dehret. Fl-istess ħin, ħadd ma stenna mirakli. Għax nafu li mirakli ma jiġrux. Imma reġa’ njetta fis-support u l-pubbliku dik ir-rispett lejna nnifisna u fakkarna li aħna parti minn istituzzjoni, li trid tkun fiha biex tifimha. Rajna telfa fl-ewwel logħba tiegħu kontra xi ħadd li nobgħodu, u ħriġna nittamaw fil-futur mingħajr togħma morra, għax ir-riżultat kien sekondarju. Kenny Dalglish jikkmanda rispett. Il-plejers jafu issa li m’għandhomx aktar fejn jistaħbew. Il-Kop mhux se jitfa’ l-ħtija fuq il-manager faċilment. Anzi. Quddiemhom għandhom persuna li għamel ħafna aktar minnhom, u ta’ dan għadu jitħallas billi jinfetaħ tapit aħmar quddiemu minn fejn kull jimxi. Ma qalax miljuni daqshom, imma għadu jiġbor l-interessi sal-ġurnata tal-lum talli ta parti minn ħajtu lejn dan il-klabb.

Iż-żmien li għamel barra mil-logħba jista’ jaħdem kontrih. Il-bogħod minn Liverpool ftit għamel suċċess. Imma il-bogħod mid-dar hawn ħafna li ma jħossuhomx l-istess. X’aktarx hawn min qed jgħajjarna sempliċiment romantiċi. Imma l-futbol mingħajr romantiċità x’inhu? L-ebda intrapriża ma tbiegħ prodott li ma jagħtix sodisfazzjon. Imma Anfield se jibqa’ jimtelà logħba wara logħba sa Mejju, għax hemm wieħed minn tagħna fuq is-siġġu l-kbir u naraw il-logħba mhux b’għażla imma għax ma nafux mod ieħor.

L-ajruport

Wara titjira ta’ ħarira aktar minn siegħa, qed hawn Fiumicino fi triqti lejn Krakow, għax irrid ngħix u nħoss in-natura tat-Tatras. Il-muntanji għalina xi ħaġa ta’ barra minn hawn, u ta’ barra kollox aħjar. Imma mhux dejjem veru. Ilna fuq tletin sena li l-aħħar bastiment telaq minn Malta, imma r-rispett jew forsi l-inferjorità għadha magħna. Il-baħar isbaħ mill-muntanji. Il-baħar l-isbaħ ħaġa tal-univers. Sejjer fil-muntanji għal ġimgħa biex inbiddel ftit. Ikollok il-kavjar kuljum imma kultant xorta trid bajda moqlija. Qed nitkellem fuq in-natura u l-ftuħ u bħalissa qed f’ajruport. Tista’ ssib kuntrast jaqta’ aktar minn dan? Kobor kemm trid imma hawn għeluq li jifga. Hawn riħa qisha ta’ plastik, li dieħla f’imniffsejja aktar minn tal-latrina tal-Belt ta’ fejn il-venda. Qed nagħfas b’subgħajja fuq il-ġenb ta’ rasi, ftit ‘il fuq minn widnejja forsi din is-sensazzjoni negattiva jew nawżja iċċedi. Għadha ma ċedietx imma dawn iż-żewġ sekondi tal-għafsa huma aħjar mix-xejn, u avolja ma mmissx imnieħri r-riħa ta’ plastik titlaq ftit, jew għallinqas hekk qed nikkonvinċi ruħi.
L-ajruport, u warajh l-ajruplan. Il-prezz li trid tħallas biex titlaq għal ftit u jkollok xi erba’ ġimgħat ta’ qabel b’xi ħaġa quddiemek lejn xiex tħares waqt li maqbud f’rutina.
Qabel, l-ajruport kont nassoċċjah mal-fatt li sejjer x’imkien. Imma issa dik qisha telqet. Id-daqq tal-vann tal-ġelat ma jimlilhiex l-istonku, l-ġelat biss jagħmilli hekk.
Qed nitkellmu fuq ġelat, issostitwieh ma’ kafè, jew ankè fis-sajf ħalli l-istess ġelat u hawn min jagħżel l-ajruport minflok xi bajja biex jieħu l-istess ġelat jew kafè.
Xi ħaġa Maltija dik biss imma, le?

Il-logħba s-sabiħa?

Kienet tissejjaħ il-logħba s-sabiħa. L-ispeċjalita tagħha? Is-sempliċità. U għalhekk saret il-logħba tal-umli. Il-ħarba mir-realtà tal-klassi li tinsab ‘il bogħod mill-poter. Il-ballet ta’ dawk inqas sofistikati jew li ma twieldux b’imgħarfa tal-fidda f’ħalqhom. Plejer bħal Billy Liddell, Skoċċiż u wieħed mill-aqwa plejers li qatt libes il-flokk aħmar ta’ Liverpool kien imur lejn Anfield fil-ġurnata tal-logħba bit-transport pubbliku. Bħal wara kollox kienu jagħmlu l-maġġoranza assoluta tal-ispettaturi li kienu jmorru kull ġimgħa biex ikollhom il-privileġġ li jaraw fl-azzjoni lilu u l-għaxar plejers l-oħra li jilbsu l-flokk aħmar. Il-plejer u l-ispettatur jgħixu f’dinja simili. Il-plejer huwa sempliċiment ixxurtjat biżżejjed li għandu talent li jaqla’ l-għajxien tiegħu permezz ta’ din il-logħba sabiħa u jipprattika sengħetu fuq ħaxix aħdar minflok f’xi minjiera taħt l-art jew fuq ix-xatt waqt li jirriskja ħajtu kontinwament.

Il-klabb u l-istadju għandhom il-karatteristiċi tagħhom. Il-plejer huwa assoċċjat mal-klabb u mhux il-klabb assoċċjat mal-plejer. Il-klabb għandu identità u ma jikkupjax lill-avversarju tiegħu. Kull tim għandu ċ-ċans tiegħu li jieħu unur fl-aħħar tal-istaġun u jpoġġi tbissima u jixgħel għajnejn il-partitarji tiegħu. Il-lista twila ta’ timijiet differenti li rebħu unur prestiġġjuż bħall-FA Cup huwa xhieda ta’ dan.
Persunaġġi ċelebri u ta’ ċertu poter ovvjament baqgħu ‘l bogħod mil-logħba. Jiddarsu jitħalltu ma’ dan l-isport sempliċi. Wara kollox, min hu b’moħħu f’postu li jrid jkun parti minn massa li tara logħba bil-wieqfa u tiġi aggredita mill-pulizija b’mod kontinwa? U, l-entrepreniżmu ftit għandu ċans jikber f’ambjent bħal dan.

Illum il-ġurnata, l-istorja ma tistax tkun aktar differenti minn dan kollu. Kelb żvelt u leali li jifraħ bik meta ttih l-anqas attenzjoni, żvolġa f’barri li jippreżenta ruħu li inti trid minnu u mhux viċi-versa. Fuq kollox l-istess barri huwa mlibbes ta’ ħaruf.
Dak li kien sempliċi ġie kkumplikat. Dak li kien innoċċenti ġie korrott. Ir-regħba belgħet kollox. Il-karattru ta’ kull klabb ġie żvinat b’ġirja kontinwa lejn il-kummerċjaliżmu. L-identità intilfet. L-ispettatur, li f’qiegħ qalbu huwa partitarju u jrid ikun parti mill klabb sar sempliċiment konsumatur. Il-logħba tibda bil-parità ta’ ħdax –il plejer kontra ħdax. Imma l-parità hija artifiċjali. Il-logħba hija battalja ta’ bejn min għandu u min m’għandux. Fejn qabel kienet sorpriża li ma jkunx hemm sorpriżi, illum sorpriża hija skerz. Ta’ fuq b’bankina aktar b’saħħitha mill-ħdax ta’ dawk ta’ isfel. U kollox jibqa’ l-istess, sena wara sena. Ta’ fuq komdi. Ta’ isfel m’għandhomx saħħa biex jiġġieldu għax nofshom falluti jiġru wara denbhom stess.

Il-plejer imsejjaħ l-istilla jiskorja u jbus l-arma fuq il-flokk, l-istess arma li għal ħafna, fosthom jiena, kienet jew għadha qisha l-motto konsistenti ta’ ħajjithom. Imma għalih dik l-arma hija l-logo tal-kumpanija li qed tqallgħu l-eluf ta’ liri fil-ġimgħa u li jdawwarha minn staġun għall-ieħor bħal kif inti ddawwar minn stazzjon għal ieħor tar-radju. Il-plejer mhux talli m’għadux jgħix fl-istess dinja ta’ min suppost qiegħed jirrapreżenta imma f’univers kompletament differenti. Inti ċċapċaplu anke wara telfa f’kesħa xxoqq il-għadam għax hekk ġejt mgħallem u hu issa qiegħed jaħseb kif ser jippoża fir-riklam il-ġdid li għandu.

Dik li kienet darba ħarba mir-realtà saret gaġġa fiha nnifisha. Il-klabb tiegħek minflok huwa l-kenn tiegħek, huwa l-mod ta’ kif inti tiġi sfruttat. Il-lealtà tiegħek m’hijiex apprezzata, u kull fejn tħares tara lil xi ħadd li jrid jipprova jbegħlek xi ħaġa biex ikabbar il-profitti li inti m’intix se tara investit fil-grawnd imma f’qliegħ akbar bejn id-diretturi. L-entrepreniżmu mhux talli daħal, imma ħataf kollox. Nies b’kuxjenza ta’ iljun bil-ġuħ investew il-loqom u issa jridu kollox. Id-diskursata bejn il-partitarji mhux fuq il-logħba imma fuq min se jeħodna. Imma issa d-deheb inbiegħ darba għal dejjem. Forsi tort tiegħi u tiegħek għax ma rajniex fil-bogħod u rajna kbir u għamejna bid-deheb ilellex. Imma issa tard wisq.

Ma niflaħx inkun aktar parti minn din il-kummiedja u flok qalbi se nagħti dahri. Għejjejt u xbajt waqt li f’qalbi nibki meta nara x’ġara mil-logħba li kienet tissejjaħ s-sabiħa u klabb li xi darba ismu biss kien iqajjimli ġismi xewk xewk.



Dan l-artiklu kien oriġinarjament inkiteb għar-rivista Anfield Island, li huwa l-publikazzjoni uffiċjali ta' Liverpool Supporters Club (Malta), rivista li fiha servejt bħala editur għal għaxar ħarġiet. Dan l-artiklu iżda ġie ċċensurat.